گذار از توسعه ظرفیت‌محور به زنجیره ارزش

صنعت پتروشیمی در دولت چهاردهم وارد مرحله‌ای تازه از سیاستگذاری و اجرا شده است؛ مرحله‌ای که در آن توسعه صرف ظرفیت‌های اسمی جای خود را به تمرکز بر تکمیل زنجیره ارزش، افزایش تولید واقعی و ارتقای ارزش افزوده داخلی داده است.
وزارت نفت دولت چهاردهم، صنعت پتروشیمی را نه فقط به‌عنوان یک بخش تولیدی، بلکه به‌مثابه یکی از پیشران‌های اصلی رشد اقتصادی، ثبات ارزی و توسعه متوازن منطقه‌ای در اولویت سیاست‌های خود قرار داده است. در این چارچوب، به رویکردهای جدیدی همچون همزمان‌سازی توسعه ظرفیت با تأمین پایدار خوراک، تمرکز بر افزایش تولید واقعی به‌جای ظرفیت اسمی، تسهیل پروژه‌های بلاتکلیف، تقویت ساخت داخل و بومی‌سازی فناوری‌های راهبردی، بیش از گذشته توجه شده است.
شبکه اطلاع‌رسانی نفت و انرژی (شانا) در گفت‌وگو با حسن عباس‌زاده، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی تلاش کرده است تصویری روشن از رویکرد دولت چهاردهم نسبت به صنعت پتروشیمی، برنامه‌ها و اقدام‌های انجام‌شده در حوزه تأمین خوراک، تکمیل زنجیره ارزش، توسعه صادرات، تقویت ساخت داخل و نقش این صنعت در رشد اقتصادی و ثبات ارزی کشور ارائه کند.
معاون وزیر نفت در بخشی از  این گفت‌وگو به تشریح سیاست‌ها، چالش‌ها و افق پیش‌ روی پتروشیمی ایران پرداخته است و پیام روشنی را برای فعالان صنعت و سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی ترسیم می‌کند؛ پیامی مبتنی بر واقع‌گرایی، هم‌افزایی و حرکت هدفمند به سوی توسعه پایدار.
 دولت چهاردهم صنعت پتروشیمی را با چه رویکردی در اولویت سیاست‌های صنعتی و اقتصادی خود قرار داده است؟
دولت چهاردهم سیاست‌گذاری صنعت پتروشیمی را بر افزایش تولید، تکمیل ارزش افزوده، توسعه بازارهای صادراتی و تسهیل اجرای طرح‌ها متمرکز کرده و تلاش می‌کند با نهادسازی و برنامه‌ریزی ویژه، نسبت به رویکردهای دولت‌های گذشته، عملکردی عملیاتی‌تر و هماهنگ‌تر داشته باشد. اولویت این صنعت، توسعه همسو با تکمیل زنجیره ارزش و کاهش خام‌فروشی با استفاده از ظرفیت‌های داخلی و تمرکز ویژه بر مدیریت منابع خوراک است، که یکی از چالش‌های اصلی صنعت پتروشیمی به شمار می‌آید.
همسو با این اهداف، کارگروه‌ها و برنامه‌ریزی‌های راهبردی شکل گرفته است؛ کارگروه‌های تخصصی برای هماهنگی با برنامه هفتم توسعه و مدیریت مسائل خوراک پتروشیمی، صرفه‌جویی انرژی و مطالعات امکان‌سنجی پروژه‌ها تشکیل شده‌اند و تلاش برای تسهیل صدور مجوزها و تأمین مالی طرح‌های بلاتکلیف نیز در دستور کار قرار گرفته است. تقویت صادرات و مدیریت بازار از دیگر اهدافی است که به‌طور جدی دنبال می‌شود، از این رو توجه ویژه‌ای به توسعه بازارهای هدف صادراتی، کاهش تمرکز بر یک یا چند بازار خاص و گسترش همکاری‌های بین‌المللی برای فروش محصولات پتروشیمی شده است.
صنعت پتروشیمی در دولت چهاردهم نسبت به دولت‌های گذشته در کنار توسعه ظرفیت‌ها، تأکید بیشتری بر رفع موانع اجرایی پروژه‌ها و افزایش ارزش افزوده داخلی دارد. راهبرد تکمیل زنجیره ارزش که در برنامه‌های توسعه پنجم و ششم مطرح شده بود، در این دولت پیوند بیشتری با اهداف کلان اقتصادی و برنامه‌های توسعه کشور پیدا کرده است.
از سوی دیگر با توجه به چالش‌های محدودیت گاز و خوراک پتروشیمی‌ها، دولت چهاردهم بر مدیریت بهینه منابع خوراک تأکید دارد و این موضوع یکی از راهبردهای مهم برای ثبات تولید و صادرات است، اگرچه کمبود خوراک و سوخت واحدهای پتروشیمی از دغدغه‌های دولت‌های گذشته نیز بوده است.
 شرکت ملی صنایع پتروشیمی چه نقشی در هماهنگی میان دولت، هلدینگ‌ها و بخش خصوصی برای تحقق اهداف ایفا کرده است؟
شرکت ملی صنایع پتروشیمی در چارچوب مأموریت‌ها و جایگاه خود و ضرورت تقویت انسجام ملی، هم‌افزایی نهادی و تعامل سازنده میان ارکان مختلف صنعت، گروه‌های ذی‌نفعان و جامعه را به‌عنوان اولویتی راهبردی دنبال می‌کند.
رویکردهای شرکت ملی صنایع پتروشیمی در حفظ و تقویت همکاری‌های هم‌افزا بر محورهایی نظیر تداوم گفت‌وگوی ساختاریافته با ذی‌نفعان، شفاف‌سازی سیاست‌ها و تصمیم‌های کلان، ایجاد ثبات و پیش‌بینی‌پذیری در فضای کسب‌وکار، پایبندی به تعهدات حاکمیتی و تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی استوار است. همچنین این شرکت سعی دارد با حمایت از حقوق مشروع سرمایه‌گذاران، تسهیل فرآیندهای مقرراتی، تقویت سازوکارهای نظارتی منصفانه و ایجاد بسترهای همکاری پایدار میان بخش دولتی و خصوصی، شرایطی امن و مطمئن برای تداوم و توسعه سرمایه‌گذاری در زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی فراهم آورد.
شرکت ملی صنایع پتروشیمی به‌منظور همسوسازی سیاست‌ها و ارتقای مشارکت فعال ذی‌نفعان کلیدی، ازجمله شرکت‌های پتروشیمی، نهادهای حاکمیتی، تشکل‌های صنفی، جوامع محلی، سرمایه‌گذاران، مراکز علمی و پژوهشی و سایر ذی‌نفعان مرتبط، اقدام‌هایی انجام داده است. این اقدام‌ها شامل طراحی و اجرای سازوکارهای منظم و نهادمند برای گفت‌وگوی مستمر با ذی‌نفعان، اتخاذ نگاه جامع و سیستمی به صنعت پتروشیمی و ذی‌نفعان آن فراتر از مرزهای سازمانی، و تقویت نقش تنظیم‌گری هوشمند و تسهیل‌گر شرکت ملی صنایع پتروشیمی با استفاده از ابزارهای تحلیلی و داده‌محور برای پایش مستمر است.
بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای تخصصی تشکل‌های صنفی و مراکز علمی در فرآیند تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری با برگزاری نشست‌ها و کارگروه‌های تخصصی با حضور نمایندگان تشکل‌های صنفی و فعالان بخش خصوصی، استمرار رویکردهای حمایتی و تسهیل‌گر در حوزه سرمایه‌گذاری با تأکید بر ثبات مقررات، خوراک و زیرساخت‌ها و زنجیره ارزش، توسعه ارتباط با مراکز علمی، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان با هدف هم‌افزایی دانش، بومی‌سازی فناوری و پاسخ به نیازهای آتی صنعت، تقویت هدفمند ارتباطات منطقه‌ای و انجام اقدام‌های هدفمند و اثربخش مسئولیت اجتماعی صنعت با تمرکز بر جوامع محلی و تقویت نظام اطلاع‌رسانی و گزارش‌دهی شفاف درباره سیاست‌ها، برنامه‌ها و تحولات صنعت پتروشیمی در آینده از دیگر اقدام‌های انجام شده است.
 چه اقدام‌هایی برای افزایش ظرفیت تولید و تکمیل زنجیره ارزش در صنعت پتروشیمی انجام شده است؟
در دولت چهاردهم رویکرد حاکم بر توسعه صنعت پتروشیمی مبتنی بر این واقعیت بوده که افزایش ظرفیت تولید و تکمیل زنجیره ارزش، بدون حل ریشه‌ای چالش تأمین خوراک پایدار در عمل امکان‎پذیر نیست، به همین دلیل سیاستگذاری‌ها به سمت همزمان‌سازی توسعه ظرفیت با اصلاح زیرساخت‌های تأمین خوراک و انرژی حرکت کرده است.