جستجوي پيشرفتهبرو جستجو
پیوندها ÏÑÎæÇÓÊ ÇÔÊÑǘارتباط با ماآرشيوشناسنامهصفحه اصلي
تاریخ 1387/02/05 - روزنامه مستقل سراسري صبح ايران(پنجشنبه) نسخه شماره 3024

  رشد و تحول اخلاقي  
  استاد: دکترحسن احدي ، دانشجودکتري : محمد رضا ذوقي پايدار ، قسمت اول

رشد ارزشها و باورهاي اخلاقي پديده بسيار پيچيده اي است که بايد جوانب مختلف شناختي, رواني , رفتاري و فرهنگي اجتماعي آن مورد توجه قرار گيرد شکل گيري اخلاق و تحول آن در کودکان و نوجوانان در نظريه ها و تحقيقات گوناگون بررسي شده است. از نظر روان شناسي رشد تحقيقات پياژه , کلبرگ , فريد و نظريه هاي يادگيري اجتماعي اهميت بيشتري دارد که هر کدام از اين رويکردها به اختصار بيان خواهد شد.
نظريه هاي روان شناختي ملاک هاي متفاوتي بعنوان شاخص هاي تعيين کننده اخلاقيات شخص در نظر گرفته اند
1- رفتارهايي که منجر به کمک به ديگر انسان ها شود فعل اخلاقي است .
2- رفتارهاي که هنجارها و ارزشهاي جامعه را مورد تاييد قرار دهد يک فعل اخلاقي است.
3- دروني کردن هنجارهاي جامعه منجر به بروز يک فعل اخلاقي مي گردد.
4- احساس همدردي و همدلي احساس گناه يا هر دو فعل اخلاقي است .
5 -استدلال در باره عدالت و رعايت آن نوعي رفتار اخلاقي است.
6- مقدم دانستن منافع ديگران نسبت به منافع خود يک فصل اخلاقي است .
ديدگاه پياژه در مورد تحول اخلاقي
مطالعات پياژه در مورد قضاوت اخلاقي در کودک اولين بار در سال 1932 انتشار يافت. يافته هاي پياژه در اين باره دلالت بر اين دارد که تحول اخلاقي در طول يک رديف ساختهاي شناختي رشد مي يابد و در هر مرحله شکل طرح و ساخت منحصر خود را دارد . از ان رو تبيين مراحل تحول اخلاقي کودک مانند ديگر ابعاد تحول رواني او تابع تغيير ساخت هاي شناختي و پديد امدن کنش هاي تازه توانايي هاي عقل است.
پياژه اعتقاد دارد که اخلاق درست مانند هوش, بازي و زبان در خلال مراحل متوالي و به صورتي نظام دار تحول مي يابد هر مرحله متوالي منجر به مرحله بالاتري از آگاهي اخلاقي مي شود و همچنين هر يک از مراحل بستگي به تحول شناختي کودک دارد بر طبق نظر پياژه پيشرفت در طي اين مراحل روي روش شناختي و تجربيات اجتماعي بخصوص با همسالان وابسته است. او عقيده دارد که همسالان نسبت به والدين در رشد اخلاقي کودک مشارکت بيشتري دارند . بخاطر اينکه همسالان ديدگاه يکديگر را بهتر مي فهمند.
1- ( ناپيروي ) تقريبا تا 5 سالگي
در اين مرحله دستورها و مقررات اخلاقي در نزد کودک اعتباري ندارد و او تنها از خواسته ها و تمايلات خويش پيروي مي کند . دوره اي که کودک هيچ گونه احساس تبعيتي از قواعد ندارد. در اين دوره چون ساخت هاي رواني کودک چندان توسعه نيافته و الگو هاي روابط اجتماعي نيز در او تاثير زيادي نداشته, کودک از آنچه خود به آن گرايش دارد پيروي مي کند و در اين دوره معمولا دستور اخلاقي را نمي پذيرد . اين دوره تقريبا مقارن با دوره اول و دوم تحول شناختي است که خود ميان بيني در اين دوره مشهود است.
 2 -( ديگر پيروي ) تقريبا 5 سالگي تا حدود 9,8 سالگي ( واقع گرايي اخلاقي ) درستي بر اساس اقتدار والدين
مرحله اي که کودک به طور کورکورانه ( نه از روي انتخاب ) از بزرگترها تبعيت مي کند, در اين سنين همه بزرگترها قدرتمند به نظر مي آيند و کودک ملزم به اطاعت از قدرت و گردن نهادن به تنبيه توسط بزرگترها است و قوانين و مقررات حالتي مقدس به خود مي گيرد ( همزمان با دوره عمليات منطقي عيني ) مقارن با سنين دبستان.
از مشخصه هاي اين دوره ظهور واقع گرايي اخلاقي کودک است که ناشي از خود ميان بيني اين مرحله است در اين مرحله خوب بودن معادل فرمانبردار بودن است و جنبه اساسي اين مرحله آن است که اوامر بزرگترها قطعي , مقدس و غير قابل تغيير است قانون به شکل ظاهري آن مورد اطاعت قرار مي گيرد و نه با علم و اطلاع از معني و علامت آن .
واقع نگري يعني اينکه کودک محتواي ذهني خود را ( يعني اوامر بزرگسالان را ) پديده هاي خارج از وجود خود مي داند و به صورت اشيا» مستقل به آنها مي نگرد او در تصميم بزرگسالان مداخله ذهني نمي کند. از خصوصيات عمده اين واقع نگري ناديده گرفتن نيت و انگيزه اعمال است و وخامت يک اشتباه بر اساس نتايج عيني آن در نظر گرفته مي شود.
3 -( خود پيروي ) 10 الي 11 سالگي به بعد نسبي گرايي اخلاقي ( دوستي بر اساس عدالت و انصاف)
اخلاق خود پيروي بر اساس درک متقابل استوار است, يعني فرد اين بار آن دسته از دستورات اخلاقي را قبول مي کند که بين او و سايرين هماهنگ باشد به عبارت ديگر بين دنياي دروني و قوانين دروني خود با دنياي بيروني و قوانين خارجي نوعي کنش و واکنش متقابل برقرار مي سازد.
در اين دوره اطاعت از مرجع قدرت الزامي نيست و تخلف از قوانين تداعي کننده, تنبيه هميشگي و مطلق نيست. در اين دوره کودک نه تنها به اعمال و پيامد هاي ظاهري و رفتار توجه ندارد بلکه انگيزه ها , نيت ها, احساسات و ديدگاه هاي ديگران را  نيز در رفتار آنها مورد توجه قرار مي دهد. در اين مرحله کودکان بزرگتر و نوجوانان هنگام وضع کردن و تغيير دادن مقررات از معيار عدالتي استفاده مي کنند که ( معامله به مثل )  ناميده مي شود. آنها به همان اندازه که به رفاه خودشان اهميت مي دهند براي رفاه ديگران نيز اهميت قائل هستند( قانون طلايي ) آنچه مي خواهيد که مردم به شما کنند شما نيز بديشان همان کنيد.
يک انتقاد از ديدگه پياژه نظر او در مورد کودکان به صورت موجوداتي انعطاف پذير , بيروني و متمرکز بر پيامد ها تواناييهاي اخلاقي آنها را دست کم مي گيرد. اما بعضي ها معتقدند که با وجود انتقاد بالا نظريه اخلاقي او مانند نظريه شناختي اش جهت کلي رشد اخلاقي را شرح مي دهد.
ديدگاه يادگيري اجتماعي
نماينده قديم اين مکتب جان لاک فيلسوف انگليسي است با عبارت معروف ( لوح سفيد ) بدين معني که ضمير انسان در بدو تولد مانند لوحي ننوشته و سفيد است و آنچه بر آن نقش مي بندد حاصل کوشش هاي جامعه در نقش زدن بر آن لوح است . نمايندگان جديد اين مکتب نظريه يادگيري بويژه نظريه يادگيري اجتماعي است.
به عقيده طرفداران نظريه يادگيري اجتماعي بويژه والتر ميشل , آلبرت نبدورا و ارون فريد رفتارها اخلاقي همانند ساير رفتارهاي انسان بيشتر تحت تاثير شرطي سازي کنشگر و يادگيري مشاهده اي شکل مي گيرد . به عبارت ديگر طرفداران اين مکتب به طور کلي معتقدند که از يکسو اخلاق امري است نسبي يعني ارزش هاي مطلق اخلاقي وجود ندارد , از سوي ديگر ارزش هاي اخلاقي نيز مانند ساير رفتارها طبق اصول يادگيري  پاداش , تنبيه , سرمشق و الگو شکل مي گيرد. همچنين طرفداران مکتب يادگيري اجتماعي رفتار اخلاقي را وابسته به موقعيت مي دانند و آن را به يک صفت ثابت و ويژگي پايدار يا مرحله خاصي از رشد نسبت نمي دهند .
اخلاق از اين ديدگاه عبارت است از مجموعه اي از اعمال و رفتارهاي خاص مورد پذيرش جامعه که از طريق پاداش و تنبيهي که به دنبال آن اعمال و رفتار آمده است فراگرفته  مي شود . پس اگر خانواده کودک به عنوان نماينده جامعه از همان آغاز کودگي رفتارهاي اخلاقي را پاداش داده و در برابر رفتارهاي غير اخلاقي واکنش هاي منفي نشان دهد کودک رفتارهاي اخلاقي را خواهد آموخت.
ادامه دارد


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
ورزشي و قلمرو ورزش
دريچه هنر
سياسي و سياسي خارجي
دانش و پژوهش
آزمون و سنجش
مرز پرگهر
اقتصاد و بازار
خبر دانشگاه
آگهي هاي روزنامه آفرينش
گزارش تصويري
صفحه اصلی - شناسنامه آفرینش - آرشیو آفرینش - ارتباط با ما - درخواست اشتراک - پیوندها - جستجوی پیشرفته