دانشگاه هاي پاکستان
دکتر رضا فاضلي
قسمت سوم
 آموزش  عالي  در دوران  بوتو
 نقطه  عطف  تحول  در آموزش  عالي  را بايد در خلال  سالهاي  دهه  هفتاد جستجو کرد، چه  دوران  ملي  کردن  موسسات  آموزشي  و عصر رونق  و فعاليت  بخش  خصوصي  در همين  زمانها اتفاق افتاده  است.
سياست  آموزشي  سال1972   اصول  و اهداف  زيرين  را براي  آموزش  عالي  تصويب  و به  مرحله  اجرا در آورد.
1-  پذيرش  دانشجويان ، بعد از کالجهاي  پيش  دانشگاهي. 
2 -تشويق  مطالعات  عالي  و تحقيقات  تخصصي. 
3- تشويق  معلمان  براي  افزايش  توان  علمي  خود و کمک  به  آماده  نمودن  آنان  براي  انجام  وظايف  خاص. 
4-  ايجاد برنامه هاي  مشورت  و راهنمايي  دانشجويان  و سامان  دادن  به  آنها.
5 - فراهم  آوردن  لابراتوارهاي  مدرن  و ايجاد کتابخانه هاي  مجهز و پيشرفته. 
6-  هماهنگ  کردن  برنامه هاي  دانشگاه ها و کالجها.
پس  از استقلال  تنها دانشگاهي  که  در کشور فعاليت  داشت ، دانشگاه  پنجاب  بود که  در سال1873   تاسيس  گرديده  بود. چنين  مي نمايد که  تحصيلکردگان  اين  دانشگاه ، نقش  مهمي  در فرايند تحول  و توسعه  آموزش  در پاکستان  داشته اند. البته  در بخش  شرقي  کشور -بنگلادش  امروزي-   يک  دانشگاه  مشغول  فعاليت  بود.
از سال1947   به  بعد توجه  به  آموزش  عالي  هميشه  يکي  از اهداف  گردانندگان  کشور بوده  است.  در دهه  اول  استقلال  (1947-57) تاسيس  و گشايش  دانشگاه ها رشدي  قصاعدي  داشت  و در سال1971   پس  از تقسيم  کشور و جدايي  بنگلادش  از پاکستان ، تعدادي  از اين  موسسات  آموزش  عالي  که  در پاکستان  شرقي  قرار داشتند (5عدد) سهم  کشور تازه  استقلال  يافته  بنگلادش  شدند و از اين  بابت  هم  ضربه اي  ديگر بر سيستم  آموزشي  اين  کشور وارد آمد. در سال1971   تنها 7 دانشگاه  در اين  کشور وجود داشت  و پس  از آن  در دوره  ذوالفقار علي  بوتو (1972-77) آموزش ، ملي  شد و تعداد دانشگاه ها به13   عدد رسيد. در سالهاي  اخير نيز 7 دانشگاه  جديد به  تعداد اين  موسسات  آموزش  عالي  اضافه  شده  است.  سياست  آموزشي  در سال1972   موجب  تحول  عمده اي  در بخش  آموزش  عالي  گرديد. بر مبناي  اين  سياست  آموزشي ، کوششهايي  براي  ارتقاي  سطح  آموزش  صورت  گرفت.  از جمله 8  مرکز مطالعات  عالي  در دانشگاه هاي  مختلف  تاسيس  گرديد که  هدف  از تاسيس  آنها مطالعه  و تحقيق  در زمينه هاي  خاص  تخصصي  در ارتباط  با منابع  طبيعي  و صنعتي  هر منطقه  براي  ادامه  جريان  پيشرفت  اقتصادي  و اجتماعي  کشور بود. علاوه  بر اين  مراکز مطالعات  عالي ، چند مرکز تحقيقاتي  جديد هم  در رشته هاي  مختلف  علوم  پايه  و علوم  اجتماعي  براي  توسعه  دوره هايMPhill    ، دکتري  و فوق دکتري  و برنامه هاي  مافوق دکتري  در رشته هاي  تربيتي  تاسيس  گرديد.

 آموزش  عالي  دوران  ضيا» الحق 
 در سال1979   يک  سياست  جديد آموزشي  اعلام  گرديد، خطوط  برجسته  اين  سياست  عبارتند از:
1- تجديد نظر در مواد آموزشي  و تهيه  کتابهاي  جديد با هدف  حمايت  از ايدئولوژي  اسلامي  با حفظ  استانداردهاي  بالاي  آموزشي. 
2-  تاسيس  يک  مرکز ملي  براي  آموزش  علوم  و تشکيل  مرکز تجهيزات  آموزش  ملي  براي  پيشرفت  علوم  و تکنولوژي. 
3- ايجاد برنامه  تربيت  استادان  دانشگاه ها و کالجها در آکادمي  ملي  آموزش  عالي  وابسته  به  کمسيون  اعتبارات  دانشگاه ها.
4- تاسيس  دو دانشگاه  براي  زنان  در لاهور و کراچي. 
5- اجازه  تاسيس  کالج  و مدارس  خصوصي  براي  متقاضيان. 
6- تغييرات  اساسي  ساختاري:  جايگزين  کردن  سيستم  چهار دوره اي  آموزشي  به  جاي  سيستم  سه  دوره اي  آموزشي  قبلي. 
همين  سياست  با اندکي  تغيير در زمان  ضيا»الحق ، غلام  مصطفي  جاتويي  و بي  نظير بوتو اجرا گرديد و هم  اکنون  نيز در حال  اجرا شدن  است.

 مقاطع  تحصيلي  آموزش  عالي  در پاکستان 
1- دوره  کالج:   کساني  که  مايلند به  دانشگاه  راه  يابند و دوره  تحصيلات  عاليه  را بگذرانند، بايد دو سال  دوره  کالج  را سپري  نمايند. آنها با در دست  داشتن  مدرک  متريک   (matric)  بنا به  رشته هاي  مختلف  دانشگاهي  و متناسب  با نمرات  اخذ شده ، رشته اي  را براي  ادامه  تحصيل  انتخاب  مي نمايند. از کساني  که  بالاترين  نمره  را در دوره  متريک  به  دست  آورده  باشند در رشته  علوم  تجربي   (science oF Faculty) سطح  پاييني  برخوردار هستند.
2 -دوره  ليسانس:   مدرک  ليسانسي  که  به  دانشجويان  داده  مي شود به  شرح  زير است-:   ليسانس  علوم  تجربيSC.B    (scince of Bachlor) ، اين  نوع  مدرک  به  کساني  داده  مي شود که  پس  از گذراندن  دوره  کالج  در رشته  تجربي  وارد دانشگاه  شده  و دو سال  در رشته هاي  رياضيات ، علوم  کامپيوتر، فيزيک ، برق، زيست شناسي  و شيمي  ادامه  تحصيلي  داده  باشند.
-  ليسانس  علوم  انسانيA.B    (Arts of Bachlor) ، اين  مدرک  تحصيلي  به  کساني  داده  مي شود که  پس  از گذراندن  دوره  کالج  در رشته  علوم  انساني  وارد دانشگاه  شده  و در رشته هايي  از قبيل  علوم  سياسي ، علوم  اجتماعي ، حقوق، اقتصاد، بازرگاني ، زبان  انگليسي  و...ادامه  تحصيل  داده  باشند. در تمامي  اين  رشته ها و در دوره هاي  تحصيلات  کالج  و ليسانس  دروس  زبان  انگليسي ، اسلاميات  و مطالعات  پاکستان  اجباري  مي باشد.
3- دوره  فوق ليسانس   دو سال  و شامل  دو گروه  زير است: 
 فوق ليسانس  علوم  انسانيA.M   (Arts of Master)
 فوق ليسانس  علوم  تجربيSc.M   (Science of Master)
4- دورهPhill.M    (Philosophy of Master) ، پس  از اخذ مدرک  فوق ليسانس ، دانشجويان  مي توانند براي  دست  يابي  به  مدرکPhill.M     (مدرکي  بين  فوق ليسانس  و دکترا) در دانشگاه  ثبت  نام  نمايند. دوره  تحصيل  در اين  مقطع  دو سال  مي باشد.
5- دوره  دکترا  (philosophy of Doctor) . دانشجويان  اين  دوره  يک  سال  در کلاس  حضور مي يابند و هر سه  ماه  يک  بار امتحاني  از آنها به  عمل  مي آيد و در صورت  توفيق  در امتحانات ، موضوعي  براي  تحقيق  و بررسي  به  آنها سپرده  مي شود و دانشجويان  ظرف  حداکثر 7 سال  به  تحقيق  و مطالعه  پيرامون  آن  مي پردازند و تز خود را ارائه  مي دهند و بعد از موفقيت ، مدرک  دکتري  را اخذ مي نمايند.
تعداد دانشگاه هاي  پاکستان22   مجموعه  آموزشي  مي باشد که  شامل10   دانشگاه  عمومي ، 7 دانشگاه  حرفه اي  يا فني  (مهندسي ، کشاورزي ) و 2 دانشگاه  ديگر هم  يکي  دانشگاه  آزاد اقبال  و ديگري  دانشگاه  بين  المللي  اسلامي  که  با همکاري  و بودجه  عربستان  سعودي  اداره  مي شود.به  غير از دانشگاه هاي  دولتي  دانشگاه  پزشکي  آقاخان  نيز دانشگاهي  خصوصي  است.
 تعداد دانشجويان  از 5084 نفر در سال1960-61   به56705   در سال1981   افزايش  يافت  که  اين  رقم  افزايش11   درصد در دو دهه  را نشان  مي دهد. تعداد دانشجويان  در سال1970  ، 1975 و 1978 به  ترتيب114980  ، 127932، 153536 نفر بوده  است  و در سال70  ، نسبت  به  سال1975  ، /2%2 رشد داشته  است  که  در اين  دوره  نسبت  به  ميانگين1  /%6 آسيا کمتر بوده  است  و مجموع  تعداد استادان  از 3439 نفر در سال1970   به6239   در سال1978   رسيده  که  افزايش  سالانه2  /%10 را نشان  مي دهد که  در مقايسه  با رشد /6%5 قاره  آسيا در سالهاي1970-81   در حد بالاتري  قرار داشته  است. 
                                                                                                                                                                                                                      ادامه دارد...